Teamontwikkeling is het proces waarin een groep mensen die samen werken uitgroeit tot een team dat zelf resultaat levert. De meeste teams doorlopen daarbij herkenbare fasen. Als ondernemer bepaal jij voor een groot deel hoe snel je team die fasen doorloopt, en of het blijft hangen.
Een team is geen optelsom van goede mensen.
Je kunt vijf sterke vakmensen aannemen en toch een zwak team hebben.
Het verschil zit in hoe ze samenwerken. En dat groeit niet vanzelf.
Wat is teamontwikkeling?
Teamontwikkeling gaat over de manier waarop een groep leert samenwerken. Hoe verdelen mensen het werk? Hoe lossen ze onenigheid op? Wie neemt welke beslissing?
In een klein bedrijf regel je dat ongemerkt zelf. Iedereen zit bij jou aan tafel en jij houdt alles bij elkaar. Zodra je groeit, gaat dat niet meer. Dan moet het team zelf dragen wat jij eerst droeg.
Dat is het moment waarop teamontwikkeling een vraag voor de eigenaar wordt. Niet iets voor de HR-afdeling, maar een onderdeel van je structuur.
De fasen van teamontwikkeling volgens Tuckman
Het bekendste model komt van de Amerikaanse psycholoog Bruce Tuckman. Hij beschreef in 1965 in het artikel 'Developmental sequence in small groups' hoe groepen zich ontwikkelen. Hij onderscheidde vier fasen: forming, storming, norming en performing. In trainingen hoor je ze vaak in één adem: forming storming norming performing.
Later voegde hij er samen met Mary Ann Jensen een vijfde fase aan toe: adjourning, het afscheid. Die fase gaat over een team dat uit elkaar gaat, bijvoorbeeld na een project.
Het model is simpel, en juist daarom bruikbaar. Het helpt je zien waar je team nu staat. En het maakt duidelijk dat wrijving bij groei hoort.
Forming: beleefd en afwachtend
Een nieuw team is voorzichtig. Mensen tasten af, zijn vriendelijk en kijken naar jou voor richting. Er gebeurt nog weinig echt werk samen.
Jouw rol hier: geef duidelijkheid. Wat is het doel, wie doet wat, en wat verwacht je van elkaar?
Storming: de wrijving
Na een tijdje komt de spanning. Mensen botsen over aanpak, rollen en invloed. Het lijkt alsof het slechter gaat dan in het begin.
Dat is het niet. Het is het moment waarop mensen laten zien wat ze echt vinden. Wie deze fase smoort, krijgt een team dat beleefd blijft en nooit sterk wordt.
Norming: afspraken die blijven
Het team vindt een werkwijze. Er ontstaan vaste afspraken over hoe beslissingen vallen en hoe je elkaar aanspreekt. Vertrouwen groeit.
Die afspraken zijn nog jong. Een nieuwe collega of een vertrek kan het evenwicht snel verstoren. Bewaak ze dus actief.
Performing: een team dat zelf draait
In deze fase levert het team resultaat zonder dat jij erbovenop zit. Problemen worden onderling opgelost. Jij kunt je richten op koers in plaats van op uitvoering.
Dit is wat vaak een high performance team heet. Niet een team van sterren, maar een team dat zichzelf bijstuurt.
Waarom je team telkens opnieuw begint
Het lastige van de Tuckman fasen: ze lopen niet één keer van begin tot eind. Elke verandering zet je team een stap terug.
Er komt een nieuwe collega bij. Een sleutelpersoon vertrekt. Je opent een tweede locatie.
Of je verandert de rol van een leidinggevende. Elke keer begint de groepsdynamica opnieuw te schuiven.
Voor een groeiend bedrijf betekent dat: je team is bijna altijd ergens in forming of storming. Dat is geen teken van falen. Het is de prijs van groei.
De vraag is dus niet hoe je die wrijving voorkomt. De vraag is hoe snel je team er doorheen komt.
Welke fase van teamontwikkeling zie je in je eigen bedrijf?
Een model is pas nuttig als je het terugziet op de werkvloer. Een paar signalen helpen je inschatten waar je team staat.
Is het stil in overleggen en wacht iedereen op jouw oordeel? Dan zit je team waarschijnlijk in forming. Mensen weten nog niet wat ze van elkaar en van jou mogen verwachten.
Zijn er discussies over wie waarover gaat, of ergeren mensen zich aan elkaars werkwijze? Dat is storming. Het is ongemakkelijk, maar er gebeurt iets.
Lopen de vaste klussen zonder dat jij erom vraagt, en spreken mensen elkaar aan op afspraken? Dan zit je team in norming. De basis staat.
Lost het team een tegenvaller op en hoor je het pas achteraf? Dan zit je in performing. Bewaak dat, want de volgende verandering komt eraan.
Kijk ook per groep. In een bedrijf met meerdere teams kan het ene team draaien terwijl het andere net begint. Teamontwikkeling is dan maatwerk per team, niet één aanpak voor iedereen.
Wat teamdynamiek met jou als eigenaar te maken heeft
Teamdynamiek is de manier waarop mensen in een groep op elkaar reageren. Wie praat, wie zwijgt, wie beslist, wie volgt. Die dynamiek wordt sterk gekleurd door de leider.
Ben jij degene die elk conflict oplost, dan leert je team dat het zelf geen conflict hoeft op te lossen. Neem jij elke lastige beslissing, dan blijft je team in de fase waarin het naar jou kijkt.
Zo kan de eigenaar zelf de bottleneck worden in de ontwikkeling van zijn team. Niet door slechte bedoelingen, maar door te blijven doen wat vroeger werkte.
Wil je weten waarom een team kan blijven hangen ondanks goede mensen, lees dan het praktijkvoorbeeld over het team als groeiblokkade.
Hoe je een team ontwikkelt door de groeifasen
Een team ontwikkelen is geen eenmalige teamdag. Het is een reeks keuzes die je steeds opnieuw maakt, passend bij de fase waarin je team staat.
Maak het doel concreet
Een team zonder helder doel blijft in forming hangen. Mensen weten niet waar ze samen naartoe werken, dus werkt ieder voor zich. Formuleer wat het team dit kwartaal moet bereiken, in één zin die iedereen kan herhalen.
Geef ruimte aan de wrijving
Laat onenigheid op tafel komen in plaats van het in de gang te laten broeien. Vraag in overleggen door als iemand stil blijft. Spreek af dat je kritiek mag hebben op een plan, niet op een persoon.
Leg vast wat werkt
Schrijf de afspraken op zodra ze ontstaan. Wie beslist waarover? Hoe snel reageren we op elkaar? Wat doen we als iets misgaat?
Zo heeft een nieuwe collega iets om op te leunen en hoeft het team niet elke keer opnieuw te beginnen.
Stap zelf terug
Een effectief team ontstaat pas als jij minder nodig bent. Laat het team problemen eerst onderling oplossen. Kom pas in actie als het niet lukt. Dat voelt in het begin trager, maar het is de enige weg naar een team dat zelf draait.
Hoe je daarbij zorgt dat mensen ook gemotiveerd blijven, lees je in hoe je als ondernemer een team motiveert.
Teamontwikkeling is werk voor de eigenaar
Je kunt een training inkopen. Je kunt een teamuitje plannen. Maar de grootste invloed op de ontwikkeling van je team heb jij, elke dag, door hoe je leidt.
Groei je naar een volgende fase, dan vraagt je team een andere rol van jou. Minder oplossen. Meer richting geven. Meer ruimte laten.
Dat is lastig om alleen te zien, omdat je er middenin zit. Met de 1-op-1 executive coaching krijg je daarvoor een vaste sparringpartner die met je meekijkt naar de fase van je team en naar jouw aandeel daarin.
In welke fase zit jouw team nu, en houd jij het daar?
Over de auteur
Han Doorenbosch
Serieel ondernemer met meer dan 25 jaar ervaring en oprichter van TrainMore, ClubSportive en The Urban Gym Group, gespecialiseerd in het opschalen en herstructureren van bedrijven.